چكيده

هر دورانی آموزش وپرورش ویژه خود را می طلبد .

آموزش وپرورش آینده مبتنی بر دانایی و قوه  تفکر و قدرت وخلاقیت است .مهارت های سطوح بالا ، تغییر مداوم و سریع نو آوری ها ، تحقیق، تنوع در آموزش ، آموزش انفرادی، تصمیم های گروهی ، توجه به نیازهای محلی و جمعی ، رو در رویی مستقیم با مسائل و حل فوری آنها به  مدد اندیشه ، استفاده از دانش و فن آوری های پیشرفته ، اموزش ازراه دور ، استفاده از رایانه و ... از جمله ویژگی های آموزش وپرورش در قرن 21 خواهد بود . (الوین و هایدی تافلر)

فن آوری های اطلاعاتی و ارتباطی به سرعت ساختار اجتماعی و شیو ه های زندگی مردم را در جهان تغییر می دهند و برای ایجاد " جامعه اطلاعاتی " که در آن تولید اطلاعات و دانش علمی هدف است، رو به گسترش اند.جوامع اطلاعاتی ، زبان و ادبیات جدیدو خاص خود را دارند که به کلی باادبیات و مهارت های عصر کشاورزی و صنعت متفاوت است . در عصر دانایی  جوامع   برای  توسعه  خود به  تولید و عرضه اطلاعات و  دانش   علمی می پردازند  .در چنین جوامعی فن آوری اطلاعات و ارتباطات نفوذ و تأثیر بسیار چشمگبری در فن آوری آموزشی ، برنامه ریزی آموزشی  و اجرای آن بر عهده دارند. به طوری که روز به روز اولویت های آموزش سنتی را به سرعت تغییر می دهند . به دیگر سخن دانش و مهارت های رسمی ، بخش نامه ای و قالبی به تدریج کمرنگ می شوند و اولویت های جدیدی مانند رشد عمومی و یادگبری خود –کنترل شده ، ضرورت و اهمیت بیشتری می یابند .

از این طریق نقش معلم سنتی کم کم به گونه ای منطقی و اصولی تغییر می کند و معلمانی با نگرش های جدید علمی و فنی ، به مثابه کارشناس و متخصص شیو ه های یاد گیری ، خودآموزی ، خود رهبری  و حساس در برابر ندانسته های خود قد علم می کنند و خود را در تولید و عرضه دانش علمی و حرفه معلمی ، موظف و مسئول می دانند .

( دکتر عادل- مجله رشد تکنولوژی آموزشی، دوره نوزدهم،1383)

تمام این تغییرات گواه این است که فن آوری اطلاعات و ارتباطات به تدریج به عنصر ضروری برای اصلاحات آموزشی و نو آوری های جامعه کنونی بدل شده و نظام آموزشی مارا به عصر آموزش الکترونیکی ویا آموزش مجازی نزدیک میکند .

مقدمه

پیشرفت روزافزون تكنولوژی و خصوصاً تكنولوژی اطلاعات باعث تغییرات بسیاری در زمینه آموزش شده است. عواملی مانند سهولت حضور در كلاس های درس ، تنوع دروس، زمان انتخاب آن، كاهش هزینه رفت و آ مد، كاهش هزینه آموزش و  انعطاف پذیری زیاد در گسترش آموزش الكترونیكی  باید مورد توجه قرار گیرد.  یكی از مهمترین دلایل ضرورت سازماندهی مراكز و مؤسسات آموزش الكترونیكی در ایران، تقاضای روزافزون آموزش است كه با توجه به محدودیت منابع و ظرفیت آموزشی در نظام آموزشی فعلی به یك موضوع غامض اجتماعی تبدیل شده است و كارآمد ساختن آموزش الكترونیكی می تواند بخشی از این مشكلات را مرتفع سازد.آموزش وپرورش در کشور باید به صورت کیفی توسعه یابد . فن آوریها فضای منزل ومحل کار را فرا گرفته اند . پس باید در مدارس هم فراگیر شوند. کامپیوترها روش های یادگیری متنوع ارائه میکنند .با آموزش متون به طرق مختلف ، دروس را تقویت کرده وسرعت آموزش را بالا می برند.یکی ازدلایل مهم رویگردانی از مدل های کلاسیک به سوی مدل های مجازی عبارت است از تغییر سریع در محیط زندگی مدرن ، به چالش کشیده شدن بسیاری از شیو ه های فعلی آموزش و احساس نیاز به انعطاف پذیری سازمانی.باید آموزش را به همه جا برد. از فن آوری ها برای تسهیل کار دبیران استفاده کردو فرهنگ یادگیری و یاد دادن را تغییر داد .  آموزش را می توان مانند آب و برق و گاز و.... به خانه ها فرستاد . این یاد گیرنده خواهدبود که با حداقل هزینه هر آنچه  را بخواهد ؛ انتخاب میکند وبدون اجبار یاد خواهد گرفت .

توسعه و ضرورت اصلاح

امروزه، تقريباً تمام كساني كه به هر نحو طرفدار توسعه و اصلاحات هستند در همه جاي دنيا از آموزش و پرورش شروع مي كنند؛ چه، توجه به اصل تعليم و تربيت و تلاش در راه آن مي تواند امر توسعه را پيش ببرد و با مسير جهان هماهنگ كند .

رويكردهاي برآمده ازعصر جديدارتباطات و فناوري ها درتعليم و تربيت از جمله ديدگاه مبتني بر خود يادگيري و چگونه يادگيري (فراشناخت) ، يادگيري فرايند مدار و مستقل موجب تغییر در تعريف از مفاهيم اساسي تعليم و تربيت شده است . سواد، علم، تدريس، معلم، شاگرد، محتواي درسي و مدرسه در حال احراز تعاريف جديد هستند

درعصر حاضر تأكيد نظام آموزش و پرورش بر انتقال دانش نيست و نقش مدرسه با گذشته تفاوت بسياركرده است . آموزش و پرورش به جاي پرداختن به مواد درسي به كل انسان مي پردازد و به تمام ابعاد زندگي او توجه مي كند . معلم در نظام جديد آموزش و پرورش در مقام ياور در بالندگي انسان، ايفاي نقش مي كند نه انتقال دهنده اطلاعات . شاگرد پرسشگر، خردگرا و فعال است نه شنونده اي منفعل و پذيرا . امروزه، با دسترسي فراگيرندگان به اينترنت و گذرگاه هاي گوناگون كسب اطلاعات و با لطبع تأثير پذيري از فرهنگ جهاني و غير بومي، اقتدار علمي معلم رفته رفته رنگ مي بازد . از همين روست كه اثر بخشي آموزش و پرورش ناگزير است كاركردهاي نوي را متناسب با روح زمانه براي خويش برگزيند . گزينش و دستيابي به كاركردهاي نو مستلزم نگاهي نو به نظام آموزش و پرورش است . نگرشي نو در ابعاد و محورهاي گوناگوني چون تعاريف، اصول، اهداف، ساختار، محتوا، مديريت و منابع انساني در كشور ما نيز تغييرات و نگره هاي برآمده از تحولات عصر كنوني نيز خود نيازها و انتظارات جديدي را از آموزش و پرورش شكل مي دهد .

اگر خود را در محدوده آن چه هستيم واقع بينانه ببينيم، متوجه خواهيم شد كه آموزش و پرورش كنوني ما نه تأمين كننده ديروزمان بوده و نه برآورنده توقعات بر حق امروزمان . رفاه نسبي در جهان امروز نتيجه آموزش و پرورش پوياي كساني است كه با توجه به نيازهاي زمان و گريزاز تعصبات ناروا خود را مسئول بهزيستي انسان ها مي دانند و درسخت ترين شرايط به دنبال بهروزي همگانند . بايد گفت اختراعات شگفت انگيز واميدواري هاي روز افزون، الهام گرفته ازانديشه كساني است كه همگان را وامدار خودكرده است وماهمچنان منفعلانه چشم به راه آنان هستيم تابي آنكه سهمي در اين دستاوردها داشته باشيم برداشت كننده دست دومي از پديده هاي رفاهي واختراعي ديگران با پرداخت هزبنه هاي سرسام آور باشيم.

 

راهبردها در فرايند توسعه

براي همگام شدن آموزش و پرورش كشور با روح زمانه و رويكردهاي جديد تعليم و تربيت و براي پاسخ گويي به نياز نسل آينده وحتي نسل حاضر در امتداد دو مسير مي توان حركت كرد و دو راهبرد را مورد توجه قرار داد .

الف) نگرشي نو، باز تعريف مفاهيم

 

راهبرد نخست، مبتني بر تحول و بازنگري در حيطه نگرش ها در حوزة فكري كلان جامعه است . بر اين پايه، مفاهيم اساسي تعليم و تربيت باز تعريف مي شوند . ضرورت باز نگري در حوزه هاي فكري جامعه براساس آينده اي پويا،تغييرپذير، و غير شخصي مدنظر قرارمي گيرد.در اين مسير، نظام آموزش وپرورش كلان نگرش به دانش آموز، معلم، محتوا و مدرسه را متأثر از تحولات زمان تغيير مي دهد . دانش آموز و معلم را در فرآيند امروزي آموزش و پرورش از ديدگاهي پرسشگر، مستقل، خلاق و كثرت گرا مي نگرد و مي خواهد با كنار نهادن ارتباط يكسويه سنتي و فرسوده، به جريان يادگيري-ياددهي حركت و خلاقيت بخشد . از اين ديدگاه، مفاهيم با الهام از فلسفه اجتماعي، سياسي و فرهنگي معاصر و متناسب با نياز جامعه واقع بينانه و غير متعصبانه، باز تعريف مي شود .

فرد محوري، نخبه پروري و پرورش اسطوره اي در آموزش و پرورش امروزه جايگاهي ندارد . كار آموزش وپرورش آموزش زندگي است . ازاين رو براي طراحي نظام آموزش متناسب با نيازفردا ياحتي امروز به چيزي پيچيده تر از يك نظام كليشه اي وفرد مدارانه احتياج داريم . در اين مسير اصل دمكراسي و مشاركت همراه با نهادي كردن انديشه به مثابه وظيفه يك نظام مترقي و جديد تعليم و تربيت مورد توجه قرار مي گيرد . بديهي است نهادي كردن انديشه مستلزم ايجاد بستر مناسب براي پذيرش و مدارا با ديدگاه ها و انديشه ها و نگرشي كثرت گرايانه است . در اين مسيربرخورد هاي خشك و خشن و متعصبانه، مردود و ناموفق است . در اين راهبرد، روش هاي آموزش و پرورش و ارزشيابي مورد تجديد نظر اساسي قرار مي گيرد راه كارهاي پرورشي وارزشيابي ازوضعيت تك بعدي، كّمي، ناكارآمدونامنعطف به روش هايي كارآمد،كيفي و منعطف تغييرمييابد .

ب) تحول ساختاري

 

بر پايه راه برد دوم، ساختار آموزش و پرورش در دو بعد كمي و كيفي مورد بررسي قرار مي گيرد . در بعد كمي تشكيلات وسيع و حجيم با ساختاري تمركزگرا، ديوان سالار و كم بازده به ساختاري غير متمركز و كوچك تر تبديل ميشود . نگاهداشت قدرت و تمركز مسئولييت با تفويض آن به سطوح مياني و پايين تر تغيير شكل مي دهد و در اين ميان واگذاري بخشي از مسئوليت ها به نهادهاي مردمي مرتبط كم حجم كردن اداره ها و نهادهاي دولتي از يكسو زمينه بروز خلاقيت ها را فراهم مي آورد و از سوي ديگر از حجم بوروكراسي اداري كم بازده و وقت گير مي كاهد .

در بعد كيفي مي توان گفت  كه دستور كار اصلاح تغيير در شكل و محتواست . محتوا و برنامه هاي درسي نظام تك رسانه اي، مديرت هاي ناكارآمد، اقتدارگرا و نا منعطف نمي تواند بستر ساز حركت هماهنگ با كاروان جهاني دانش امروز به جلو باشد . از اين ديدگاه، ايجاد تغيير در ساختار آموزش و پرورش با راه بردهاي كلان نگر، تدريجي و مستمر، دقيق و كارشناسانه مي تواند توسعه كيفي را محقق سازد .

اصلاح كيفي آموزش و پرورش فرايندي نيست كه با اقدامي ضربتي بتوان آن را انجام داد، بلكه به اقتضاي نيازهاي نشأت گرفته از تقاضاي عدالت اجتماعي در جامعه هماهنگي كامل دارد . از اين نظر، اصلاح كيفي آموزش و پرورش رسمي زنجيره اي از تغييرات را در ديگر شكل هاي آموزش به وجود خواهد آورد كه به نوبه خود به الگوهاي رشد ساختارهاي تشكيلاتي اعم از آموزش رسمي و غير رسمي تنوع خواهد بخشيد . لازمة اين امر يك اساس گسترده و همگاني در مبارزه با بيسوادي است . زدودن بيسوادي امري است ملازم با ارتقاي آموزش و پرورش ابتدايي . هيچ كودكي نمي تواند با اعتماد به نفس به يادگيري بپردازد، مگر آن كه از طرف والدين مورد تشويق قرار گيرد . بنابر اين ممكن است، والدين بي سواد مانعي براي يادگيري باشند . آموزش خانواده به صورت مستمر، جذاب و فراگير در زدودن كم سوادي مي تواند نقش مهمي ايفا كند.

دو خصوصيت مهم در يادگيري براي تغيير كيفي آموزش و پرورش حايز اهميت اساسي است . نخست آموزش توانايي هاي نوجوانان براي تدوين سؤالها و مسأله هاست . شيوه حل مسأله جايگزين ضعيفي است اگر مسأله به دانش آموز داده شود؛ زيرا نقش فعال دانش آموزان در تدوين مسأله ها فوق العاده مهم است . يادگيري مبتني بر حل مسأله با يادگيري خود انگيزشي و يادگيري مستقل نيز رابطه نزديك دارد . مسائلي كه موضوع اين گونه يادگيري هاست در زمان معاصر به وجود آمده و به چندين رشته علمي مانند مسائل جهاني جمعيت، منابع طبيعي و محيط زيست مربوط مي شود . اين گونه مسائل بايد براي نوجوانان چالشي در فرايند آموزش و پرورش بشمار آيد و توانايي هاي تجزيه و تحليل آنها را پرورش دهد و حساسيت آنها را نسبت به مسائل جهاني و ملي برانگيزد. چه اگر حسا سيت وجود داشته باشد از آن تعهد فكري و عملي و عزم معنوي برخواهد خواست . اين ارزش ها مستقيماً تدريس پذير نيستند و از طريق تعامل بين معلم و متعلم و انديشه ها به منصة ظهورمي رسند.ارزش ها نه فقط به رفتار فردي مربوط ميشودبلكه با مسائل عظيم معنوي دنياي معاصرنيزدرارتباطند.

خصوصيت دوم، توانايي انجام كارگروهي است . درعصرحاضر محيط هاي يادگيري مانند محيط هاي كاربالاترين اولويت را به كار گروهي مي دهد؛ زيرا در اين محيط ها تركيب مهارت هاي افراد بزگتر از مجموع آنهاست . در فرايند توسعه كيفي آموزش و پرورش، محتوا و برنامه هاي درسي از اهميت اساسي برخوردار است . محتواي درسي مبتني بر مفاهيم نظري، جزوات فراوان، تعيين تكليف شبانه و طاقت فرسا به همراه روش هاي تدريس تكراري، خسته كننده و معلم مدار به كاهش انگيزه دانش آموزان منجر مي شود .

آزمايش و خطاهاي دائمي در تغيير نظام و محتواي كتب درسي، لطمات جبران ناپذيري به آموزش و پرورش وارد مي آورد . تقسيم ناعادلانه امكانات آموزشي درمدارس و مشكلات معيشتي نيزمانع ازآن مي شود كه دانش آموز انرژي، لبخند و نشاط لازم را از معلم دريافت كند . كمبود معلمان متخصص و آموزش ديده و آشنا با روان شناسي كودك ممكن است به تنزل كيفيت آموزشي منجر شود . ناآشنايي معلم با مراحل رشد رواني، اجتماعي، حركتي و مسائل هيجاني-رفتاري كودكان لطمات فراواني به كودكان وارد مي آورد . از اين رو، لازم است در گزينش معلمان به تخصص، دانش و نيز وضعيت ظاهري و آراستگي ظاهري اين قشر كه ساعاتي در روز را در ارتباط نزديك و مستقيم با كودكان و نوجوانان هستند توجه بيشتري شود . از سوي ديگر، اقدام به برگزاري دوره هاي مستمر ضمن خدمت با هدف باز آموزي براي تطبيق با وظايف جديد و ارئه اطلاعات به روز از جمله كارهايي است كه آموزش و پرورش مي تواند به انجام آن مبادرت ورزد .

تبديل فرايند ياددادن به يادگرفتن و استفاده از روشهاي فراشناختي در آموزش از خط مشي هاي نو در توسعه كيفي آموزش و پرورش است . گذر از ياد دادن به يادگيري و آموزش راه بردهاي مناسب براي خود يادگيري از رويكردهاي جديد تعليم و تربيت در جهان است كه فراگيرنده را در فرايند يادگيري فعال مي كند و اين روش با معلمان آموزش ديده و محتواي درسي كه دانش آموز را به تفكر وامي دارد همساز است، نه با محتوايي كه مبتني بر حفظ طوطي وار با كم ترين تفكر و تأمل است .

از ديگر محورهاي عمده در فرايند توسعه آموزش و پرورش، مديريت هاي كارآمد و متخصص است . سپردن امر آموزش و پرورش به دست غير متخصصان كم تجربه و غير موجه، كارايي و سلامت نظام تعليم و تربيت را به مخاطره مي اندازد . انتصاب هاي نابجا و رابطه مدار، ضربات اساسي به ساختار آموزش و پرورش وارد مي كند . در نظريه هاي مديريت نو در جايگاه يكي از عناصر ساختاري نظام به نوبه خود بر ساير عناصر نظام تأثير مي گذارد و نقشي تعيين كننده دارد .

طبق مكتب اصالت ساخت هرگاه يكي از عناصر ساخت تغيير كند بقيه عناصر ساخت به تبع آن تغيير مي كند و الگو به تغييرات احتمالي واكنش نشان مي دهد . از اين رو، به منظور حركت مؤثردر جهت توسعه و محقق ساختن اصلاحات اساسي در آموزش و پرورش، بايد مديران متخصص و عمل گرا بر اساس ضابطه و شايستگي انتخاب شوند و در رأس امور قرار گيرند و بر اين باور تأكيد شود كه مديريت و هدايت صحيح و عالمانه همراه با جلب مشاركت و تلاش همگاني كليد توسعه آموزش و پرورش است و توسعه آموزش و پرورش به نوبه خود زير بناي توسعه همه جانبه كشور است .

خلاصه سخن اين كه براي آماده كردن نسل حاضر براي زندگي در آينده، آموزش و پرورش بايد با شناخت روح زمانه و نيازهاي نشأت گرفته از آن، پاسخگوي تقاضاهاي مبتني بر شرايط جديد باشد و خود را با آن منطق كند . با انباشت مسائل جهاني و ملي و دائماً پويا و تغيير پذير، آموزش و پرورش ناگزير است با تدوين راهبردهاي منطقي و واقع بينانه خود را با حركت نسل امروز هماهنگ كند و با مسائل حل نشده و اضطرابها و بحران هاي ناشي از آن همچون هويت، اشتغال و كنكور روبه رو شود . از اين رو اقدام به انجام دادن اصلاحات اساسي در آموزش و پورش بنا به تجربه سايرممالك و زير بناي توسعه در كشور ضرورت دارد.( زهرا حقيقت دوست)[1] .

 

فن آوری اطلاعات و ارتباطات

فن آوری اطلاعات و ارتباطات عبارت است : فن آوری هایی که فرد را در ضبط ، ذخیره سازی ، پردازش ، بازیابی ، انتقال و دریافت اطلاعات ، یاری می دهد .

این اصطلاح شامل فن آوری نوین مانند رایانه ، انتقال از طریق دور نگار و دیگر وسائل ارتباط جمعی می شود .

فن آوری اطلاعات موجب پخش سریع نظرات ، بهبود در آموزش ، علوم ، مراقبت های بهداشتی و فرهنگ می شود . فن آوری اطلاعات ماشین کار محسوب می شود و ارتباطات محصول آن است(یونس شکر خواه )

نقش فناوری اطلاعات و ارتباطات[2] دریادگیری

فناوری اطلاعات و ارتباطات درمدت زمان کوتاهی که ازپیدایش آن میگذرد توانسته است تغییرات فراوانی را درنحوه زندگی بشر به وجود آورد. یکی اززمینه هایی که سهم عمده ای ازاین تغییرات را به خود اختصاص داده است، یادگیری است.نقش فناوریهای اطلاعاتی و ارتباطی درچرخه یادگیری بسیاراهمیت دارد.دریادگیری به شیوه سنتی، فرد مجبوراست که به طورمداوم بخواند و بنویسد و ارتباط تقریبا یک طرفه بود. اما با کارگیری فناوری اطلاعاتی و ارتباطی دریادگیری، فرد علاوه براین مهارتهای پایه نیازمند داشتن مهارت دراستفاده ازفناوریهای اطلاعاتی و ارتباطی میباشد. یادگیری های مبتنی برفناوریهای نوین اطلاعاتی، با  ایجاد تغییرات بنیادین درمفاهیم آموزش سنتی، توانسته است بسیاری ازناکارآمدیهای نظامهای آموزشی را رفع کرده و دگرگونی های اساسی را درآموزش به وجود آورد. با استفاده ازدنیای مجازی دریادگیری، میتوان به روشهای نوین و کارامدی ازیادگیری دست یافت. علت کاربرد فن اوری اطلاعاتی و ارتباطی دریادگیری، آموزش بهتر و سریعتر میباشد.کاربرد فن اوری اطلاعات و ارتباطات درآموزش، نوع جدیدی ازیادگیری را به وجود آورد، به طوریکه یادگیری تنها به صورت حضوری انجام نمیشود. زیاد ضرورتی ندارد که یادگیری حضوری و رودررو باشد و انتظارمیرود که یادگیری درمحیط هایی غیرازکلاس، امکان پذیرباشد، به نحوی که بتوان اطلاعات را به راحتی با سایریادگیرندگان به اشتراک گذاشت.  این تحول سبب تغییر نقش معلم و نیز نقش کتابخانه ها شده است. به این ترتیب، نوع جدید یادگیر مادامیکه فن اوریها درحال تغییرماهیت کاری و تجاری هستند، نحوه ارائه آموزش را دچارتحول میکنند و ازآنجا که نحوه یادگیری افراد به گونه ای متفاوت است، باید چند اصل را درنظرگرفت:

•      آموزش باید براساس یادگیری افراد بنا شده باشد، زیرا وقتی که سخن ازیادگیری است، یک شیوه یکسان برای همه افراد وجود ندارد و نمیتوان همه را دریک سطح درنظرگرفت و به آنها آموزش داد.

•         آموزش باید براساس رسیدن به هدف خاص، طرح ریزی شود و برنامه اجرایی آن نیز ازروش تکاملی استفاده شود.

•         باید ازآخرین فن آوریهای روزجهت هرچه سودمندترکردن برنامه های اجرایی و دستیابی به نتایج مطلوبتر بهره برد.

(مهدوي, محمدنقي. عوامل موثر در توسعه تكنولوژي (شرطهاي لازم). سازمان پژوهشهاي علمي و صنعتي ايران, پژوهشكده مطالعات و تحقيقات فناوري. تهران خرداد 1374 ،جزوه 60 )

 

ضرورتهاي استفاده از فناوري‌ها و روش‌هاي مدرن

نگراني در مورد كيفيت و  روش آموزشي با ضرورت توسعه فرصتهاي آموزشي آنهايي كه بيشترين آسيب پذيري را براثر جهاني سازي دارند همزيستي دارد. عموما“ تغييرات جهاني سازي دركشورهاي درحال توسعه،برروي گروههاي كم درآمد، دختران و زنان و خصوصا“ كارگران كم مهارت، همچنين همه گروهها براي كسب و بكارگيري مهارتهاي جديد فشار مي آورد. سازمان جهاني كار نيازهاي آموزشي وپرورشي در اقتصاد جديد جهاني را بعنوان "آموزش پايه براي همه "، "مهارتهاي كاري براي همه" و "آموزش مادام العمر براي همه " تعريف مي كند.

 

فناوري هاي اطلاعات و ارتباطات (فاوا)  شامل، راديو وتلويزيون و همچنين فناوري هاي ديجيتال جديدتر مانند كامپيوتر واينترنت،  بعنوان ابزارهاي بالقوه نيرومند و فعال كننده  اصلاح و تغييرات آموزشي معرفي مي شوند.

چگونه فاوا مي تواند به توسعه دسترسي به آموزش كمك كند

r       فاوا يك ابزار بالقوه نيرومند براي توسعه فرصتهاي آموزشي، چه رسمي و چه غيررسمي است براي جمعيتهاي متفرق و روستايي اقليتهاي قومي، زنان، دختران ، افراد ناتوان و پيران گروههاي بطور سنتي محروم از آموزش بعلت دلايل فرهنگي يا اجتماعي هستند، همچنين همه افرادي كه بدلايل مالي يا محدوديت زماني قادر به ثبت نام در مراكز آموزشي نيستند.

r       فاوا، آموزش غير همزمان يا آموزش با مشخصه يك تاخير زماني بين ارائه آموزش و پذيرش آن توسط فراگيران را ممكن مي سازد.

r       فاوا  الزام همه فراگيرن ومربيان نسبت به بودن در يك مكان فيزيكي را رفع مي كند. بعلاوه انواع معيني از فاوا مانند تكنولوژي كنفرانس از راه دور اين امكان را مي دهد كه آموزش در يك زمان، بوسيله فراگيران متعدد و از نظر مكاني پراكنده،  مورد استفاده قرار گيرد.

 

r       دسترسي به منابع آموزش از راه دور . معلمان و شاگردان ديگر مجبور نيستند فقط به كتابهاي چاپ شده و ديگر وسايل رسانه اي فيزيكي موجود دركتابخانه ها (كه به مقدار محدود دردسترس هستند) براي نيازهاي آموزشي خود متكي باشند. با اينترنت و شبكه جهاني وب، وسايل آموزشي زيادي تقريبا“ در همه موضوعات و با تنوع رسانه ها مي تواند از هرجا و درهرمدت از روز و توسط تعداد نا محدودي از مردم قابل دسترس باشد.

 

اين موضوع خصوصا“ در خيلي از مدارس كشورهاي درحال توسعه چشمگير است، همچنين حتي در بعضي از مدارس كشورهاي توسعه يافته كه منابع كتابخانه اي آنها محدود و منسوخ شده اند، اهميت دارد.

r       فاوا همچنين دسترسي به افراد و مراجع (مربيان، خبرگان، پژوهشگران، متخصصان، رهبران و اشراف) را درهمه جهان تسهيل مي بخشد.

كاربرد فاوا در آماده كردن افراد براي محيط هاي كاري

 

يكي از شايعترين دلايل ذكر شده براي بكارگيري فاوا دركلاس، بهتر آماده كردن نسل فعلي دانش آموزان براي يك محيط كاري است،كه درآن فاوا خصوصا“، كامپيوتر، اينترنت و فناوري هاي مرتبط، روز به روز بيشتر رواج مي يابند. لذا سواد تكنولوژيك يا توان بكارگيري موثر و بهينه فاوا، بعنوان يك لبه رقابتي در يك بازار كار درحال جهاني شدن، بنظر مي آيد. التبه سواد تكنولوژيك فقط مهارت ارايه خوب كارها طبق خواست اقتصاد جديد جهاني نيست . آزمايشگاه آموزشي منطقه شمالي ايالات متحده آمريكا، آن چيزي كه مهارتهاي قرن 21 ناميده مي شود را چنين شناسايي كرده است: سواد قرن ديجيتال  خود شامل سواد عملكردي، سواد بصري، سواد علمي، سواد تكنولوژيك، سواد اطلاعاتي، سواد فرهنگي و هشياري و آگاهي جهاني و تفكر اختراعي، تفكر در رسيدن به رتبه بالاتر، استدلال كامل، ارتباط موثر و بهره وري بالا می باشد.

 

مهارتهاي لازم در محيط كار آينده

 

r       پتانسيل فاوا براي ترفيع در كسب اين مهارتها وابسته به كاربرد آن بعنوان يك ابزار براي بالابردن كيفيت آموزشي (شامل، ارتقا استعداد ها به يك محيط دانش آموز محور) است.

  كاربرد فاوا  در پيشرفت كيفيت آموزشي

پيشبرد كيفيت آموزش و پرورش يك نكته حساس است. فاوا مي تواند كيفيت آموزش را از چندين راه تقويت كند: بوسيله افزايش انگيزه و ورود فراگيران به صحنه اشتغال، بوسيله تسهيل در كسب مهارتهاي پايه اي و ارتقا تربيت مربي. فاوا همچنين ابزاري انتقال دهنده است كه وقتي بطور صحيح بكار برود، مي تواند ابتكار را در يك محيط دانش آموز محور ارتقا دهد.

r       انگيزه براي فراگيري : فاوا هايي از قبيل ويدئو، تلويزيون و نرم افزارهاي چند رسانه اي كه متن، صدا و تصاوير متحرك را ادغام كرده اند، مي توانند براي ايجاد مضموني معتبر و مبارزه جو كه دانش آموز را در فرايند آموزش دخالت مي دهد، بكار بروند. همچنين امواج متقابل و ارتباطي راديويي، افكت هاي صوتي، ترانه ها، نمايشنامه ه، نمايش هاي كمدي و ديگر رسوم و سنتهاي اجرا، براي وادار كردن دانش آموزان به گوش دادن و درگير شدن آنها در ارايه دروس بكار مي روند.

r       همينطور بهتر از هرنوع فاوا ,‌كامپيوترهاي شبكه اي با اتصال به اينترنت مي توانند انگيزه فراگيران را با ادغام توانگري رسانه ها و تعامل ديگر فاواها با ايجاد فرصت اتصال به جهان واقعي و مشاركت در وقايع جهان، افزايش دهند.

r       تسهيل فراگيري مهارتهاي پايه اي : انتقال مهارتهاي پايه اي و مفاهيمي كه زير بناي مهارتهاي فكري درجه بالاتر و خلاقيت هستند مي توانند بوسيله فاوا بصورت شفاهي و عملي تسهيل شود . برنامه هاي آموزشي تلويزيون، ابزار تكرار و تقويت را براي تعليم الفبا، اعداد، رنگ، اشكال و ديگر مفاهيم پايه اي بكار مي برند. بيشتر كاربردهاي  اوليه رايانه، براي تعليم آموزش، مبتني بر تسلط مهارتها، تقويت و تكرار محتوي درسي بود.

r       ارتقا تربيت معلمان : فاوا همچنين براي پيشبرد دسترسي به تربيت معلمان و كيفيت آن بكار رفته است. مثلا“ موسساتي مانند مركز تربيت معلم شبكه اي[3]  در كره جنوبي در حال بهره برداري از اينترنت براي ارايه فرصتهاي بهتر توسعه و پيشرفت تخصصي معلمان، به صورت ضمن خدمت است. اين مركز كه از طرف دولت تامين هزينه شده، درسال 1997 تاسيس شد. و دوره هاي آموزشي مبتني بر شبكه جهاني وب را براي معلمان مقاطع ابتدايي و راهنمايي ارايه مي كند. اين دوره ها شامل "كامپيوترها درجامع اطلاعاتي"، "اصلاح آموزشي" و "جامعه آينده و آموزش" هستند. دوره هاي اختصاصي  روی خط[4] نيز همراه با بعضي از دوره هاي كنفرانسي رودرو برگزار مي كردد. در چين، آموزشهاي فراگير مبتني بر راديو وتلويزيون معلمان براي چندين سال است كه توسط دانشگاه مركزي راديو وتلويزيون هدايت مي شود. دانشگاه راديو وتلويزيون شانگهاي و خيلي دانشكده هاي راديو وتلويزيون ديگر اين كشور هم در اين كار سهيم هستند.  در دانشگاه آزاد ملي ايندرا گاندي هند سيستم كنفرانس يكطرفه ديداري و دوطرفه شنيداري مبتني بر ماهواره در سال 1996 بوجود آمد كه بوسيله مطالب چاپي و ويديوئي ضبط شده ارايه مي گردد و910 معلم مقطع ابتدايي و كمك مربي از 200 موسسه محلي تربيت معلم را در ايالت كارناتاكا تعليم مي دهد. معلمان توسط گفتگوهاي متقابل توسط تلفن و فاكس با هم در تعامل هستند.

نقش فاوا در انتقال محيط آموزشي به يك محيط دانش آموز محور

تحقيق نشان داده كه كاربرد مناسب فاوا مي تواند تغيير مكان را در مضمون و در فن آموزشي (پداگوژي) كه در قرن 21 در قلب اصلاحات آموزشي جاي دارند ,‌تسريع كند. اين راههاي جديد تعليم و تعلم بوسيله تئوري هاي آموزش تعليم گرايان و ايجاد يك انتقال از علم تربيت معلم محور به فن تربيت دانش آموز محور ايجاد شده است. جدول زير، تطبيق يك روش تربيتي سنتي و روش تربيتي درحال ظهور توسط فاوارا نشان می دهد.

بررسي روش تربيتي جامعه صنعتي در برابر جامعه اطلاعاتي

چالشهاي مربوط به تامين مالي

 هزينه استفاده از فاوا

يكي از بزرگترين چالشها در كاربردفاوا در آموزش ,‌موازنه اهداف آموزشي با واقعيتهاي اقتصادي است. فاوادر برنامه هاي آموزشي، سرمايه گذاري كلان مي طلبد و كشورهاي در حال توسعه بايد در تصميم گيري راجع به اينكه چه مدلهايي ازفاواو كاربردشان رايج شود، محتاط و درباره نگهداشتن توازن اقتصادي هوشيار باشند. درنهايت اين موضوع مطرح است كه آيا ارزش افزوده كاربرد فاوا هزينه را متعادل مي كند يا نه ,‌از جهت ديگر آيا آموزش مبتني بر فاوا موثرترين استراتژي براي اهداف مورد نظر آموزشي هست يا نه,‌و اگر هست شروط و مقياس اجرا كه مي تواند صرفنظر از منابع مالي موجود انساني و غير آن ,‌آنرا پشتيباني كند چيست؟

 (ویت ) [5]منابع بالقوه مالي و برنامه هاي كاربرد فاوا  زير را پيشنهاد مي كند:

1– كمكهاي بلاعوض

2 – يارانه هاي عمومي

2-        كمكهاي بخش خصوصي كه بالابرنده ميزان تنخواه است

3-        پشتيباني تجهيزات و افراد داوطلب

4-        حمايت جامعه (مثلا“ دراختيار قرار دادن خانه بدون دريافت اجاره)

5-        حق عضويت اعضا

7 – درآمدهاي بدست آمده از كارهاي مركزي و اصلي:

-                        اتصالات (تلفن,‌فكس، اينترنتو صفحات وب)

-                        دسترسي مستقيم كامپيوتر براي كاربران

-                        خدمات اداري(فتوكپي، اسكن و كمكهاي صمعي بصري)

8 – درآمد فعاليتهاي فرعي

-                        سرويسهاي خدماتي (پردازش لغات، تهيه صورتهاي مالي، آماده سازي

-                        بودحه,‌چاپ و خدمات پذيرش)

-                        خدمات آموزشي(آموزش غير حضوري و دوره هاي تربيتي)

-                        خدمات اجتماعي(اتاقهاي همايش، وقايع اجتماعي,‌اطلاعات محلي)

-                        كار غيرحضوري و مشاوره

-                        فعاليتهاي خاص(پزشكي از راه دور)

-                        خدمات فروش

 

پیشنهادات به دولت :
1- دولت باید   امكانات اينترنت را در همه مدارس فراهم کند.

2-  تمهیدات لازم جهت اعطای وام به تمام معلمین و دانش آموختگانی که توانایی خرید رایانه ندارند .

3- ایجاد سازمان مجازی آموزش وپرورش در کشور

4- با توجه به رسالت آموزش مجازی که فراهم کردن فرصت آموزش برای همه است ، پیشنهاد می شود در مناطق محروم کیوسک های عمومی اینترنتی ساخته شود و شبکه های محلی اطلاع رسانی ایجاد شوند .

5 – استفاده از فضا ی  مساجد و مراکز مذهبی  برای ایجاد سازمان مجازی کشور

6- حمایت از قانون کپی رابت برای حفظ مالکیت معنوی و بالا بردن سطح کیفی و کمی

نرم افزارهای آموزشی و کارآفرینی

7- برنامه ریزی برای نابینایان ومعلولین کشور با استفاده از ابزارهای فن آوری اطلاعات

8 – ایجاد و گسترش شبکه آموزش و ايجاد سازمان توليد محتواي الكترونيكي

پیشنهادات به سازمان آموزش و پرورش

9-تغییر در سیستم های ارزشیابی دانش آموزان با استفاده از فن آوری های نوین

10-گنجاندن الزامی زبان انگلیسی ازپیش دبستانی ومدرسه و…

11- برنامه ریزی جهت گرفتن مدرک سواد رایانه ای تا قبل  از ورود به دبیرستان

12- برگزاری مسابقات درسی از طریق اینترنت

13-برگزاری تولید محتوای الکترونیکی با اهدا جوایز نفیس برای تولید کنندگان نرم افزارهای تعاملی

14- برنامه ریزی جهت ارایه یک درس رياضي در قالب فیلم ویا نرم افزار های آموزشی یا اینترنت  بدون دخالت معلم در کلاسهای چهارم و پنجم ابتدایی

15- برنامه ریزی جهت ارانه دو درس رياضي در قالب فیلم ویا نرم افزار های آموزشی یا اینترنت  بدون دخالت معلم برای هر سال  در راهنمایی

16- برنامه ریزی جهت ارانه سه  درس رياضي  در قالب فیلم ویا نرم افزار های آموزشی یا اینترنت  بدون دخالت معلم برای هر سال  در مقطع متوسطه

17- برنامه ریزی جهت ارانه چهار  درس رياضي ویا بیشتر   در قالب فیلم ویا نرم افزار های آموزشی یا اینترنت  بدون دخالت معلم در مقطع پیش دانشگاهی

18- خرید سیستم های آموزش الکترونیکی

پیشنهاد به مدیران مدارس

19- الزاماً نوآوری هایی نیز باید در نحوه اندازه گیری و سنجش پیشرفت تحصیلی فراگیران باید به وجود آید. که این با پیشرفت تکنولوژی میسر شده است .

20- ایجاد سایت کامپیوتری در دبیرستان ها با همکاری انجمن اولیاو مربیان

21-خرید فیلم ها و  نرم افزارهای آموزشی  به صورت بانک نرم افزاری و امانت دادن به دانش آموران و استفاده از آن در ساعات غیبت معلم .

پیشنهاداتی برای معلمان

 22-دانش آموزان  به گونه ای تربیت شوند كه آنها در تعامل با یكدیگر دانش بیاموزند.

23- باید  عملكردهای دانش آموزان را تقویت کرد. دیگر آنها شنوندگان صرف نباشند. به آنها یاد داد كه پرس وجو كنند و محققانی خوب شوند.

24- معلم باید  منابع جدید را  معرفی  کند، معلمان به دانش آموزان یاد نمی دهند ، بلكه بر كار آنها نظارت  می کنند تا خود در تعامل با هم یاد بگیرند.

25- باید به ارزشیابی فردی و گروهی توجه شود . 

26-باید به ارزشیابی در خارج از چهار دیواری مدرسه و كلاس درس توجه کرد .

27- معلمان در بالا بردن سواد رایانه ای خود کوشش کنند و باخرید نوت بوک به عنوان وسیله کمک آموزشی در تسهیل وبالا بردن کیفبت تدریس خود کوشش کنند .

28- استفا ده از فیلم ها ونرم افزارهای آموزشی و توصیه آن به دانش آموزان

29 – شرکت در تولید محتوای الکترونیکی

نتیجه گیری

آیا فاوا جاي معلمان را خواهد گرفت ؟جواب يك "نه" قاطع است. درحقيقت، با رواج فاوا دركلاس نقش معلم در فرايند يادگيري حتي مهمتر مي شود. آنچه مي تواند و بايد تغيير يابد، نوع نقشي است كه معلم ايفا مي كند. نقش دانش آموزان نيز متقابلا“ توسعه مي يابد و از آنجا كه فاوا مي تواند درهاي كلاس را به جهان خارج باز كند، جامعه هم مي تواند يك نقش جديد دركلاس داشته باشد. از آنجا كه آموزش از مدل معلم محور به مدل دانش آموز محور انتقال مي يابد، معلمان اقتدار منحصر به فردشان كمتر شده و بيشتر بعنوان تسهيل كننده، ناظر و مربي ( از فرمانرواي مطلق به راهنماي راه) شناخته مي شوند. وظيفه ابتدايي معلم آموختن به دانش اموز است كه چگونه سوال بپرسد و مسئله مطرح كند، فرضيه بسازد، اطلاعات برساند و سپس درصورت ضرورت اطلاعات يافته در رابطه با مسايل مطرح شده را ارزيابي كند. و از آنجا كه آموزش ارتقا يافته فاوا يك تجربه جديد، حتي براي معلمان است، معلمان هم از فرايند آموزش ياد مي گيرند و چيزهاي تازه اي درميان دانش اموزان كشف مي كنند.

بعلاوه اين غير عادي نيست كه ببينيم دانش آموزان در يك كلاس درس رياضي مبتني بر فاوا نقش رسمي و غيررسمي معلم را براي دوستان خود و دانش آموزان كوچكتر و گاهي حتي براي معلمانشان، بعهده بگيرند. معلمان و دانش آموزان از مدارس مختلف،كارشناسان، والدين، رهبران جامعه و مشاغل، سياستمداران و ديگر قسمتهاي ذينفع هم درفرايند آموزش بعنوان افراد منبع، منتقد، ناظر و تشويق كننده، دخيل هستند. آنها همچنين مشتريان عمومي و ضروري براي كار منتشر شده دانش آموزان برروي وب يا ديگر رسانه ها هستند.

منابع فارسی

1.   اسكلار، هالي‌(1372) سه‌جانبه‌گرايي‌، ترجمه  محمدي‌، تهران‌: سازمان‌ چاپ‌ و انتشارات‌ وزارت‌ فرهنگ‌ و ارشاد اسلامي‌. اداره‌كل‌ مراكز و روابط فرهمگي‌ وزارت‌ فرهنگ‌ و ارشاد اسلامي‌

2.   اصلانی، غلامرضا(1384) مقایسه تاثیر ارائه و عدم ارائه پیش سازمان دهنده در آموزش مبتنی بر وب بر میزان یادگیری و بهره برداری مفاهیم درس شیمی سال اول متوسطه دبیرستانهای پسرانه اصفهان در سال تحصیلی 1385- 1384 پایان نامه دانشجوی دوره فوق لیسانس

3.      ایران زاده سلیمان، (1381)مدیریت تطبیقی در پارادایم های جدید ، انتشارات مرکز مدیریت دولتی

4.   باقریان ، عبدالله(1381) بررسی و ارائه یک متولوژی مناسب برای مدیریت و ارائه آموزش الکترونیک، پایان نامه کارشناسی ارشد صنایع و سیستمها

5.      بنی سی ،پری ناز(1383)–عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد ؛ مجله رشد تکنولوژی آموزشی

6.      تابنده ، احمد ، سال( 79) ويژگي هاي شركت مجازي ، تدبير شماره 104

7.   جابري ، علي (1377)، آموزش هوشمند به كمك كامپيوتر/  پايان نامه (كارشناسي ارشد) دانشگاه تربيت مدرس، دانشكده فني مهندسي

8.      جلالي ،علي اکبر(1383)  ،دانش نو شماره9

9.      حق گو ،نسرین( 1377)اقدام پژوهی ، بنیاد اندیشه معلمان پژوهنده

10. خدامرادی، خداداد (1380)« مطالعه تاثیر آموزش به كمك رسانه‌های آموزشی شنیداری - دیداری (نوارهای ویدیویی درسی یا طرح آموزش تصویری رشد) ‌بر یادگیری درس زبان انگلیسی دانش آموزان پسر پایه اول دبیرستان در شهر روانسر ( كرمانشاه)،  پایان‌نامه كارشناسی ارشد تكنولوژی آموزشی

11. جعفری، پریوش(1383) بررسی ابعاد پداگوژیک آموزش مجازی، دانشگاه علوم پزشکی

12.  سلیمی، (1383)  بررسی زیرساخت فرهنگی اجتماعی فناوری اطلاعات در آموزش، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان

13. عادل(1383)- فن آوری های آموزشی، مجله رشد تکنولوژی آموزشی، دوره نوزدهم

14. عطاران ،محمد(1385)، پروژه های چند رسانه ای درکلاس درس، موسسه توسعه فناوری اطلاعات آموزشی مدارس هوشمند

15. قلی‌زاده، حامد(1382) آموزش الكترونیكی ،  پایان‌نامه‌كارشناسی ارشد

16. مجموعه مقالات اولین همایش جهانی شدن و تعلیم وتربیت (1384) ، برگزارکننده : جهاد دانشگاهی واحد تهران ، انتشارات وزارت علوم خارجه

17. مجموعه مقالات دومین همایش آموزش الکترونیکی (1383)، سازمان چاپ محرر

منابع خارجی

1-10 Secrets Of A Successful Homeschool, 2006 by Sherri(www.TheParentTeacher.com )

2- e-learning.( unknown)         (http://ielearning.blogspot.com/2005_09_01_ielearning_archive.h)

 

منابع اینترنتی

 

 

1.                  http://www .aftab.ir

2.                  http://www .daneshnameh.roshd.ir/

3.                  http://www .edu.tebyan.net/astronomy/67/01.htm

4.                  http://www .fa.wikipedia.org/

5.                  http://www .ielearning.blogspot.com/2005_09_01_ielearni

6.                  http://www .info-zap.com/www1/?Education:e-learning

7.                  http://www .irandoc.ir

8.                  http://www .iran-emrooz.net/index.php

9.                  http://www .iranmf.com/iranmf/

10.             http://www .isfahaneducation.com/?p=

11.             http://www .kashiha.com

12.             http://www .roshdmag.org/nextp.asp

http